Risklər təkcə alıcıya aid deyil — satıcı da ödənişi ala bilməmək, uzanan mübahisə və vergi problemləri ilə üzləşə bilər. Hər riskin qarşısında onu azaldan konkret addım var.
Alıcı üçün əsas risklər
| Risk | Necə baş verir | Necə qorunmalı |
|---|---|---|
| Satıcı mülkiyyətçi deyil | Saxta sənəd, başqasının adına olan əmlak | Çıxarışın əsli, reyestr yoxlaması, notarial təsdiq |
| Etibarnamə ilə fırıldaq | Etibarnamə ləğv edilib və ya saxtadır, pul nümayəndədə qalır | Etibarnaməni verən notariusla yoxlamaq, pulu birbaşa mülkiyyətçinin hesabına köçürmək |
| Gizli yüklülük | İpoteka, həbs, qadağa | Əqddən əvvəl reyestr yoxlaması; ipotekada bankla birgə bağlanış |
| İkiqat satış və ya beh | Satıcı eyni əmlak üçün bir neçə alıcıdan beh alır | Yazılı beh sazişi, qısa müddət, bank köçürməsi |
| Vərəsə və ya ər-arvad iddiası | Razılığı alınmamış şəxs sonradan əqdə etiraz edir | Bütün mülkiyyətçilər və ər-arvadın notarial razılığı |
| Qeydiyyatda qalan şəxslər | Keçmiş sakinlər mənzildə qeydiyyatda qalır | Müqavilədə qeydiyyatdan çıxma müddəti və sanksiya |
| Kommunal borclar | Borc əmlakla birlikdə «qalır» | Borcsuzluq arayışları, son hesablaşmanın akta yazılması |
| Çıxarışsız əmlak | Yalnız MTK müqaviləsi və ya ilkin müqavilə var | Hüquqi riskləri ayrıca qiymətləndirmək, ipoteka imkanını yoxlamaq |
Satıcı üçün əsas risklər
- Ödənişin alınmaması və ya gecikməsi. Qeydiyyatdan sonra alıcı ödənişi yubadırsa, məhkəməyə müraciət etmək lazım gəlir. Çıxış yolu — ödənişi notarial təsdiq anında bank vasitəsilə tamamlamaq.
- Saxta pul və nağd hesablaşma riski. Böyük məbləğin nağd ödənişi həm təhlükəsizlik, həm sübut baxımından risklidir.
- Behin əsassız tələb edilməsi. Alıcı ipoteka ala bilmədikdə behin qaytarılmasını tələb edir. Beh sazişində bu hal əvvəlcədən yazılmalıdır.
- Vergi öhdəliyi. Əmlakın satışı zamanı qanunla nəzərdə tutulan vergi notarial təsdiq zamanı ödənilir; azadolma şərtlərini əvvəlcədən öyrənin. Ətraflı: Dövlət rüsumları və əməliyyat xərcləri.
- Əmlakın vəziyyəti ilə bağlı iddialar. Satıcı bildiyi ciddi qüsuru gizlədirsə, alıcı sonradan tələb irəli sürə bilər. Qüsurları açıq yazmaq və təhvil-qəbul aktında qeyd etmək hər iki tərəfi qoruyur.
Hər iki tərəf üçün universal qaydalar
- Bütün razılaşmaları yazılı formada rəsmiləşdirin.
- Ödənişi bank vasitəsilə aparın və məqsədini qeyd edin.
- Müqavilədə real qiyməti göstərin.
- Etibarnamə ilə işləyirsinizsə, əsas mülkiyyətçi ilə birbaşa əlaqə saxlayın.
- Şübhəli tələsdirmə və «bu gün beh verməsəniz, satılacaq» təzyiqinə boyun əyməyin.
Saxta elanlar və fırıldaq sxemləri barədə: Saxta və yanıltıcı elanları necə tanımaq olar.