Kommersiya əmlakı yaşayış əmlakından fərqli məntiqlə qiymətləndirilir: əsas sual «burada yaşamaq rahatdırmı?» deyil, «bu yer nə qədər gəlir gətirəcək?» sualıdır. Yerləşmə, axın, texniki imkanlar və hüquqi təyinat həlledicidir.
Hüquqi yoxlama
- Təyinat: obyekt qeyri-yaşayış sahəsi kimi qeydiyyatdadırmı? Yaşayış mənzilində kommersiya fəaliyyəti məhdudiyyətlərlə üzləşə bilər.
- Çıxarış və yüklülüklər — yaşayış əmlakında olduğu kimi.
- Mövcud icarəçilər: obyekt icarədədirsə, icarə müqaviləsi yeni mülkiyyətçi üçün də qüvvədə qala bilər — şərtləri öyrənin.
- Fəaliyyət növü üçün tələblər: ictimai iaşə, tibb, təhsil kimi sahələr üçün xüsusi sanitar, yanğın və texniki tələblər var.
Yerləşmə və axın
- Piyada və avtomobil axını, görünmə (vitrin, lövhə imkanı).
- Dayanacaq, yükləmə-boşaltma imkanı (anbar və mağaza üçün).
- Hədəf auditoriyanın yaxınlığı və rəqiblər.
Texniki göstəricilər
| Göstərici | Niyə vacibdir |
|---|---|
| Elektrik gücü | Avadanlıq, soyuducular, kondisionerlər |
| Tavan hündürlüyü və döşəmə yükü | Anbar və istehsal üçün |
| Ventilyasiya və tüstü çıxışı | Restoran və kafe üçün |
| Ayrıca giriş | Yaşayış binasında kommersiya obyekti üçün |
| Yanğın təhlükəsizliyi | Fəaliyyət icazəsi üçün |
Gəlirlilik hesabı
Sadə göstərici — illik xalis icarə gəlirinin alış qiymətinə nisbətidir:
- Ümumi gəlirlilik = illik icarə haqqı / alış qiyməti × 100%.
- Xalis gəlirlilik vergiləri, boş qalan ayları, təmir və idarəetmə xərclərini çıxdıqdan sonra hesablanır.
Nümunə: 200 000 AZN-lik obyekt ayda 1 800 AZN icarəyə verilir. İllik ümumi gəlir 21 600 AZN, ümumi gəlirlilik 10,8%. Bir ay boş qalma, vergi və xərclər çıxıldıqdan sonra xalis gəlirlilik xeyli aşağı olacaq. Saytdakı investisiya kalkulyatoru ilə hesablayın.
İcarə müqaviləsinin xüsusiyyətləri
- Müddət çox vaxt uzundur (1–5 il) və indeksasiya (illik artım) bəndi olur.
- Təmir və yenidənqurma kimin hesabınadır, müqavilə bitdikdə edilmiş yaxşılaşdırmaların taleyi.
- Kommunal və ümumi xərclərin bölgüsü.
- Subicarə hüququ, erkən xitam və cərimə şərtləri.
Vergi
Kommersiya obyektinin icarəsindən gəlir, əmlak vergisi və torpaq vergisi Vergi Məcəlləsi ilə tənzimlənir; hüquqi şəxs və fərdi sahibkar üçün qaydalar fərqlidir. İnvestisiya qərarından əvvəl vergi məsləhətçisi ilə hesablama aparın.