Hüquqi əsas
İcra xülasəsi. Bu sahədə köhnə internet məqalələrinə etibar etmək xüsusilə təhlükəlidir. 26 dekabr 2023-cü ildə Konstitusiya Məhkəməsi Mülki Məcəllənin mirasın qəbuluna xüsusi müddət müəyyən edən 1246 və 1273-1-ci maddələrini Konstitusiyaya uyğun hesab etməyərək qüvvədən düşmüş sayıb. Buna görə “vərəsə altı ay ərzində mütləq mirası qəbul etməsə, hüququnu avtomatik itirir” cümləsi bu gün ümumi qayda kimi düzgün deyil.
İcra xülasəsi. Bu sahədə köhnə internet məqalələrinə etibar etmək xüsusilə təhlükəlidir. 26 dekabr 2023-cü ildə Konstitusiya Məhkəməsi Mülki Məcəllənin mirasın qəbuluna xüsusi müddət müəyyən edən 1246 və 1273-1-ci maddələrini Konstitusiyaya uyğun hesab etməyərək qüvvədən düşmüş sayıb. Buna görə “vərəsə altı ay ərzində mütləq mirası qəbul etməsə, hüququnu avtomatik itirir” cümləsi bu gün ümumi qayda kimi düzgün deyil.
Miras iki əsas qaydada açılır: qanun üzrə və vəsiyyətnamə üzrə. Qanun üzrə vərəsəlikdə Mülki Məcəllə növbəli vərəsəlik sistemi müəyyən edir; birinci növbədə, ümumi qayda etibarilə, ölənin uşaqları, həyat yoldaşı və valideynləri çıxış edir. Vəsiyyətnamə isə miras qoyanın ölümündən sonra əmlakın kimə keçəcəyini əvvəlcədən müəyyən etməsinə imkan verir; bununla belə məcburi pay institutunun ayrıca nəzərə alınması tələb oluna bilər.
Konstitusiya Məhkəməsinin 2024 və 2025-ci il qərarları 2023-cü il dəyişən hüquqi vəziyyəti daha da dəqiqləşdirib. 30 iyul 2024-cü il qərarında 1246 və 1273-1-ci maddələrin qüvvədən düşməsi təsdiqlənib; 19 iyun 2025-ci il hüquqi mövqeyində isə vərəsənin mirasdan imtinasının ayrıca rejimi vurğulanıb. Mülki Məcəllənin 1256-cı maddəsi üzrə vərəsə mirasa çağırıldığını bildiyi və ya bilməli olduğu gündən etibarən üç ay ərzində imtina edə bilər; müəyyən hallarda məhkəmə müddəti maksimum iki ay uzada bilər.
Burada kritik fərq var:
“Mirası qəbul etmək üçün altı aylıq son tarix” ilə “vərəsəlik şəhadətnaməsinin verilməsinin notariat müddəti” eyni şey deyil.
Notariat hərəkətləri qaydalarında vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin, ümumi qayda olaraq, miras açıldıqdan altı ay sonra verilməsi mexanizmi qalır; notarius başqa vərəsələrin olmadığına kifayət qədər əmin olduqda daha əvvəl verilməsi də mümkün ola bilər. Bu prosedur müddətini 2023-cü ildə qüvvədən düşmüş “qəbul etmə müddəti” ilə qarışdırmaq olmaz.
ASAN-ın vərəsəlik xidməti ölüm haqqında şəhadətnamə, miras qoyanın son yaşayış yeri barədə məlumat, qohumluğu təsdiq edən sənədlər və ya məhkəmə qərarı, miras əmlakına dair mülkiyyət sənədi, daşınmaz əmlak olduqda hüquqi status/yüklülük məlumatları kimi sənədləri tələb edir.
Sənəd Məqsəd
Ölüm haqqında şəhadətnamə Mirasın açılmasını təsdiq edir
Vərəsənin şəxsiyyət sənədi Şəxsin identifikasiyası
Qohumluğu təsdiq edən sənədlər Qanun üzrə vərəsəlik
Vəsiyyətnamə Vəsiyyət üzrə vərəsəlik
Çıxarış Miras qoyanın əmlak hüququ
Nikah/doğum sənədləri Vərəsəlik əlaqəsinin sübutu
Məhkəmə qərarı Qohumluq və ya hüquq mübahisəsi olduqda
Yüklülük məlumatı Əmlakın ipoteka/həbs vəziyyəti
Vərəsə təkcə aktivləri deyil, qanunun universal hüquq varisliyi prinsipləri çərçivəsində mirasla əlaqəli öhdəliklərin hüquqi nəticələrini də nəzərə almalıdır. Konstitusiya Məhkəməsinin 19 iyun 2025-ci il qərarı kreditorların ölən borclunun vərəsələrinə qarşı tələblərinin mümkünlüyünü və borclunun ölümünün öz-özlüyündə iddia müddətini dayandırmamasını ayrıca vurğulayır.
Bu səbəbdən miras alınan mənzildə yalnız “çıxarış var” yoxlaması kifayət etmir. İpoteka, həbs, üçüncü şəxsin istifadə hüququ, kommunal və müqavilə borcları, bir neçə vərəsənin payları və ər-arvadın ümumi əmlak rejimi ayrıca təhlil olunmalıdır.
Notariat rüsumu. ASAN-ın cari səhifəsində qanunla müəyyən edilmiş növbə üzrə vərəsələr üçün vərəsəlik şəhadətnaməsinə görə 25 manat, digər fiziki və hüquqi şəxslər üçün 50 manat dövlət rüsumu göstərilir.
Proses
Bəli
Xeyr
Şəxsin ölümü - mirasın açılması
Notariusa müraciət
Vərəsələrin və vəsiyyətnamənin müəyyən edilməsi
Miras əmlakının və borcların yoxlanılması
Vərəsə imtina edir?
Qanuni müddətdə notarial imtina
Vərəsəlik işi davam edir
Vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə
Daşınmaz əmlak hüququnun reyestr qeydiyyatı
Elektron çıxarış
Show code
Risklər
Risk Tövsiyə
Köhnə “6 aylıq qəbul” qaydasına kor-koranə əsaslanmaq 2023 Konstitusiya Məhkəməsi qərarı nəzərə alınsın
Digər vərəsəni gizlətmək Ailə əlaqələri və arxiv sənədləri tam yoxlanılsın
Borclu əmlakı qəbul etmək İpoteka, icra və kreditor tələbləri araşdırılsın
Şifahi “mirasdan imtina” Qanuni notarial prosedur tətbiq edilsin
Miras şəhadətnaməsi alıb reyestri dəyişməmək Daşınmaz hüquq ayrıca dövlət qeydiyyatına alınsın
Nümunə — notariusa miras ərizəsi
text
Copy
NOTARİUSA ƏRİZƏ
Mən, [F.A.A., FİN], [ölənin F.A.A.] adlı şəxsin
[tarix]-də vəfat etməsi ilə açılmış miras üzrə vərəsəyəm.
Qohumluq əlaqəm: [...]
Miras əmlakı: [ünvan / reyestr məlumatı]
Xahiş edirəm:
1. vərəsəlik işi açılsın / mövcud işə daxil olum;
2. digər vərəsələr və vəsiyyətnamə barədə qanunla mümkün
məlumatlar yoxlanılsın;
3. təqdim etdiyim sənədlər əsasında vərəsəlik hüququ haqqında
şəhadətnamənin verilməsi məsələsinə baxılsın.
Əlavələr:
[ölüm şəhadətnaməsi]
[qohumluq sənədləri]
[çıxarış]
[digər sənədlər]
Tarix / imza
FAQ. Altı ay keçibsə miras hüququ mütləq itirilir? Xeyr; 1246 və 1273-1-ci maddələr 26 dekabr 2023-cü il Konstitusiya Məhkəməsi qərarı ilə qüvvədən düşmüş sayılıb.
Vərəsəlik şəhadətnaməsi avtomatik çıxarışdır? Xeyr; daşınmaz əmlak üzrə vərəsəlik hüququ sonradan dövlət reyestrində rəsmiləşdirilməlidir.